İslam Tarih Atlası: 1300 Yıllık Miras Dijitalde Buluştu

İslam tarihini 1300 yıl boyunca harita üzerinde sunan İslam Tarih Atlası, dijital platformda kullanıcıların erişimine açıldı.

İslam tarihinin 1300 yıllık serüvenini coğrafi ve tarihi unsurlar üzerinden inceleme imkanı sunan “İslam Tarih Atlası”, geçmişi ve coğrafyayı bir araya getiriyor. Bu interaktif platform, islamicatlas.org adresinde yer alıyor ve 632-1924 yılları arasında İslam coğrafyasını ele alıyor.

Atlas, çeşitli kaynaklardan derlenen bilgileri harita üzerinde bir araya getirirken, kullanıcılar zaman çizelgesi ve farklı katmanlar aracılığıyla İslam dünyasındaki hanedanları, hükümdarları, alimleri ve tarihi merkezleri inceleyebiliyor. Güncel sürümde 186 İslam hanedanı ve 830 hükümdar ile birlikte Zirikli’nin “el-A’lam” eserinden 13,940 biyografik kayıt, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi’nden 8,528 alim biyografisi ve Yakut el-Hamevi’nin “Mu’cemü’l-Büldan” eserinden 12,954 coğrafi kayıt yer alıyor.

Atlas ayrıca 3,458 darphane, 2,049 Makdisi yerleşimi, İbn Battuta’nın 317 durağı, Evliya Çelebi’nin 5,444 durağı ve 801 yapı kaydı gibi zengin veriler sunuyor.

Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Tarihi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Hüseyin Gökalp, bu platformun Türkiye İmam Hatipliler Vakfı (TİMAV) bünyesinde kurulan T-CORPUS adlı Dijital Beşeri Bilimler Merkezi’nin ilk ürünü olduğunu belirtti. Gökalp, atlasın geniş bir ekiple hazırlandığını ve “İslam Tarihi Yazım Atlası” gibi yeni projelerin de yolda olduğunu ifade etti.

Atlasın temelinde, İngiliz tarihçi Clifford Edmund Bosworth’un yazdığı “The New Islamic Dynasties” kitabının yer aldığını vurgulayan Gökalp, bu kitabı dijital ortama aktardıklarını ve böylece 186 İslam hanedanlığını harita üzerinde bütüncül bir şekilde gösterebildiklerini açıkladı. Platform, başlangıçta Müslüman Hanedanlıklar Atlası olarak tasarlanmışken, zamanla seyahatnameler, şehirler ve savaşlar gibi farklı veri setleri eklenerek zenginleştirildi.

Gökalp, atlasın sunduğu ilişki ağına dair önemli bilgiler paylaştı. Kullanıcılar, bir alim, hükümdar veya komutanın kimlerle ilişkiler kurduğunu, hoca-öğrenci, halef-selef ya da akraba bağlantılarını görebiliyor. Bu durum, tarih ve beşeri bilimler meraklıları için oldukça değerli bir kaynak oluşturuyor.

Platformun sürekli güncellenmesi için bir geri dönüş kısmının bulunduğunu belirten Gökalp, ileride mobil uygulama geliştirmeyi hedeflediklerini de sözlerine ekledi. Ayrıca, dijital beşeri bilimlerin sunduğu yöntemlerle farklı tarihsel süreçleri incelemeye çalıştıklarını ifade etti.

Gökalp, İslam toprakları ile Bizans sınırları arasındaki hareketlilik ve idari yapıyı ele alan “Frontiers” adlı uluslararası bir proje üzerinde çalıştıklarını ve bu projede Almanya, ABD, İngiltere ve Türkiye’den geniş bir ekibin yer aldığını aktardı. Tarihsel olayların farklı koşullarda nasıl gelişebileceğini inceleyen çalışmalar da yürütüldüğünü belirtti.

Selçuk Üniversitesi Teknoloji Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Ali Çetinkaya, atlasa beklenenden fazla ilgi olduğunu ifade ederek, ikinci versiyonun daha geniş kapsamlı olacağını duyurdu. Çetinkaya, atlasın önemli bileşenlerinden biri olan uluslararası OpenITI projesi ile kitaplardaki düz metinleri yapılandırılmış verilere dönüştürdüklerini ve bu verilerin farklı platformlarda kullanılabilir hale geldiğini açıkladı.

Atlasın ikinci versiyonunda isim ve mekanların doğru eşleştirilmesine odaklandıklarını belirten Çetinkaya, araştırmacıların verileri indirerek kullanabileceğini ve bu sayede yeni akademik çalışmaların önünün açılabileceğini vurguladı. Platformun Türkçe, Arapça ve İngilizce olarak hizmet verdiğini de ekleyerek, farklı ülkelerden yoğun bir erişim olduğunu ifade etti.