Yaş sebze-meyve piyasası soruşturması: 41 gözaltı

Yaş sebze-meyve piyasası soruşturması kapsamında 22 ilde 109 adrese operasyon düzenlendi, 41 firma yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi.

Türkiye’de yaş meyve ve sebzelerin üreticiden tüketiciye ulaşana kadar geçtiği çok katmanlı ticaret zinciri, fiyat manipülasyonu iddiaları kapsamında mercek altına alındı. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen yaş sebze-meyve piyasası soruşturmasında 41 firma yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi.

Ürünlerin tarladan sofraya uzanan yolculuğunda üretici, kooperatif veya birlik, hal dışı ve hal içi tüccarlar, komisyoncular, sevkiyatçılar ile perakendeciler, manavlar, pazarlar ve ulusal marketlerin dağıtım merkezleri gibi birçok aktör yer alıyor. Zincirdeki aşama sayısı arttıkça taşıma, depolama, ambalajlama ve ürünlerin sınıflandırılması gibi maliyetlerin yükseldiği, bunun da üreticinin pazarlık gücünü zayıflattığı belirtiliyor.

Soruşturmada kayıt ve ticari hareketler karşılaştırıldı

Üretim ve ticaret süreçlerinin izlenmesinde Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Çiftçi Kayıt Sistemi ile üretim ve girdi kayıtları, Ticaret Bakanlığı’nın Hal Kayıt Sistemi ve Gelir İdaresi Başkanlığı’nın müstahsil makbuzu ile fatura kayıtlarından yararlanıldı. Bu veriler birbirini tamamlayan nitelikte olsa da üretim, teslim, ticari dolaşım ve ödeme bilgilerinin tam olarak örtüşüp örtüşmediği ayrıca incelendi.

Hal komisyonculuğu sürecinde komisyoncuların üreticiden aldıkları ürünler için müstahsil makbuzu düzenlediği, sevk irsaliyesiyle alıcıya gönderim yaptığı ve satış faturası kestiği aktarıldı. Komisyon, Katma Değer Vergisi, hal rüsumu, stopaj ve Bağ-Kur kesintileri yapıldıktan sonra kalan tutarın üreticiye ödendiği belirtildi.

Çiftçi beyanları ve şirket kayıtları incelendi

Soruşturma kapsamında Rekabet Kurulu, Ticaret Bakanlığı ile İstanbul, Ankara, İzmir, Mersin ve Antalya hal müdürlüklerinden işlem hacmine ilişkin raporlar temin edildi. Vergi Denetim Kurulu da bin 29 çiftçinin beyanına başvurarak ürünlerin hangi bedelle ve hangi yöntemle teslim edildiğini araştırdı.

Çiftçilerin ifadeleri ile tedarikçi firmaların defter ve belgeleri karşılaştırılarak hazırlanan raporlarda, bazı şirketlerin ürünleri gerçek alış bedelinden daha yüksek gösterecek şekilde sahte veya yanıltıcı müstahsil makbuzları düzenlediği iddiasına yer verildi. Ayrıca bazı firmaların arzı olduğundan düşük, maliyetleri ise yüksek göstererek tedarik zincirini gereksiz biçimde uzattığı ve bu yolla fiyatları yukarı çektiği değerlendirildi.

İncelemelerde, söz konusu yöntemlerin fahiş fiyat oluşumuna ve piyasada yukarı yönlü fiyat manipülasyonuna neden olduğu yönünde tespitler yapıldı.

22 ilde 109 adrese eş zamanlı operasyon

Adalet Bakanı Akın Gürlek ile İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, soruşturmanın operasyon aşamasına geçtiğini açıkladı. Büyük dağıtıcı firmalarda yönetici konumunda bulunan 41 şüpheli hakkında gözaltı kararı alınırken, 22 ilde iş yeri ve ikametgâhların bulunduğu toplam 109 adreste eş zamanlı arama başlatıldı.

Soruşturmanın fiyatları etkileme, Vergi Usul Kanunu’na muhalefet, belgede sahtecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçları yönünden sürdürüldüğü bildirildi.

Adalet Bakanı Gürlek, tarladan sofraya uzanan zincirin hiçbir aşamasının üreticinin emeği ve vatandaşın bütçesi üzerinden haksız kazanç elde edilen bir alana dönüştürülmesine izin verilmeyeceğini ifade etti.