Sipsinin yaşayan hazinesi Halime Özke geleneği yaşatıyor
Denizli’de sipsi geleneğini sürdüren Halime Özke, 2017’de Yaşayan İnsan Hazinesi seçildi. Özke, çalgının yeni kuşaklara aktarılmasını istiyor.
Denizli’nin Beyağaç ilçesinde yaşayan Halime Özke, Teke yöresinin geleneksel üflemeli çalgısı sipsiyi çocukluk yıllarından bu yana yaşatıyor. Yedi yaşında öğrenmeye başladığı sipsinin yapımını ve nasıl çalınacağını, keçi güderken aile büyüklerinden öğrendi. Çevresindeki sipsi icracılarını izleyerek kendisini geliştiren Özke, ilerleyen yıllarda radyoda duyduğu türküleri de bu çalgıyla seslendirmeye başladı.
1948 yılında Beyağaç’ta doğan Özke, sipsiyi düğün, sünnet, kına gecesi ve yayla şenlikleri gibi yöresel etkinliklerde çaldı. İlçede geçmişte çok sayıda kişinin sipsi icra ettiğini belirten Özke, geleneği sürdürenlerin azalması üzerine çalgının yapımını da üstlenmek zorunda kaldı.
Özke’ye göre özellikle evlilik sonrasında genç kadınların sipsi çalmayı bırakması, geleneğin zayıflamasında etkili oldu. Bazı kadınların eşlerinin izin vermemesi nedeniyle çalgıdan uzaklaştığını anlatan Özke, zamanla bölgede sipsi çalan tek kişi olarak kaldığını ifade etti.
Geleneğin çocuklara aktarılması amacıyla Beyağaç’ta kurs açılması için girişimlerde bulunulduğunu aktaran Özke, ailelerin çocuklarının kursa katılmasına izin vermemesi nedeniyle bu çalışmaların sürdürülemediğini söyledi. Özke, geçmişte birçok kişinin sipsi çaldığını, ancak çeşitli nedenlerle herkesin zaman içinde bıraktığını belirtti.
Halime Özke, kendisinden sonra sipsi çalmayı öğrenen tek kişinin oğlu olduğunu dile getirdi. Oğlunun, düğünlerde annesine dümbelek çalarken sipsiyi öğrendiğini belirten Özke, gelecek kuşaklarda bu geleneği sürdürecek kimsenin kalmamasından endişe duyduğunu kaydetti.
Sipsi konusundaki bilgi ve deneyimi nedeniyle Özke, 2017 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi kapsamında UNESCO Bilim Kurulu tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi” ilan edildi. Özke, bu unvana ilişkin plaketini 11 Şubat 2020’de Ankara’da Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde düzenlenen törende aldı.
Özke, söz konusu unvan için birkaç televizyon programında sipsi çalarken görülmesinin etkili olduğunu söyledi. Ankara’ya davet edildiğini ve plaketinin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından verildiğini belirten Özke, sipsinin unutulmaması için yeni kuşakların bu kültürel mirasa sahip çıkması gerektiğini vurguladı.
