İLO, Platform Ekonomisi Çalışanlarının Haklarını Güvence Altına Aldı

İLO, platform ekonomisi çalışanlarının haklarını koruma altına alan sözleşmeyi kabul etti. Çalışma koşulları ve ücret düzenlemeleri belirlendi.

MEHMET KAYA/ANKARA

Uluslararası Çalışma Örgütü (İLO), Cenevre’de gerçekleştirilen 2026 Genel Kurulu’nda platform ekonomisinde çalışanların haklarına yönelik önemli bir sözleşmeyi onayladı. Bu yeni düzenleme, internet üzerinden alışveriş yapan siteler ile yemek hizmetleri ve usta bulma platformlarında çalışanları da kapsama alıyor. Sözleşmenin taslağı, konferans öncesinde kamuoyuna duyurulmuştu. “Platform Ekonomisinde İnsan Onuruna Yakışır İş Sözleşmesi (2026)” başlıklı bu düzenleme, platform ekonomisinin dijital doğasını göz önünde bulundurarak, coğrafi olarak farklı yerlerden yönetilebileceğini kabul ediyor. Ayrıca, çalışanların ücret karşılığı sunulan her türlü hizmetin bir parçası olarak kabul edilmesi gerektiği vurgulanıyor. Bu durum, Türkiye’deki kurye hizmetleri gibi örneklerde görülen, çalışanların şahıs şirketi kurarak hizmet alımı gibi uygulamaların da tanımını kapsıyor.

Sayısal Emek Platformu

Sözleşmede “sayısal emek platformu”, dijital teknolojiler ve otomatik karar verme sistemleri kullanarak hizmet sunan, ücret veya ödeme karşılığı iş organizasyonu yapan yapılar olarak tanımlanıyor. Bu tanım, bireylerin kendi hizmetlerini tanıttığı dijital platformları da kapsıyor. Tanımda, hizmetlerin belirli bir coğrafi konumda sunulup sunulmadığına dikkat edilmediği belirtiliyor. Sayısal platform işçisi ise, “ücret veya ödeme karşılığı, istihdam sınıflandırmasına bakılmaksızın çalıştırılan” olarak tanımlanarak, farklı statülerdeki iş ilişkileri de kapsam içine alınıyor. Ayrıca, taşeron olarak çalıştırılanların da çalışan olarak kabul edileceği ifade ediliyor.

Sözleşmeye taraf olan ülkeler, örgütlenme özgürlüğü, zorla veya zorunlu çalıştırmanın önlenmesi, çocuk işçiliğiyle mücadele, ayrımcılığın engellenmesi ve güvenli çalışma koşullarının sağlanması gibi yükümlülükleri üstlenecek. İş sağlığı ve güvenliği, her türlü yaralanma ve hastalığı kapsayacak şekilde düzenlenecek. Ülkeler, sayısal platform işçileri için istihdam statülerine yönelik düzenlemeler yapacak ve çalışanlara, yaşam ve sağlık açısından ciddi tehditler söz konusu olduğunda işi durdurma veya ayrılma hakkı tanıyacak.

Ücret ve Ödeme Düzenlemeleri

Sözleşmeye göre, her ülke, çalışanların ücret veya ödemelerinin tam ve eksiksiz yapıldığını doğrulayan sistemler kuracak ve bu sistemlerin işleyişini denetleyecek. Bahşişler hariç, en az asgari ücretin ödenmesi sağlanacak. Çalışma sırasında oluşan masraf ve maliyetlerin gider unsuru olarak kabul edilmesi de sözleşmede yer alıyor.

Dijital teknoloji kullanımının getirdiği gereklilikler doğrultusunda, çalışanların yeterli bilgi ve korumaya sahip olmaları sağlanacak. İzleme ve takip sistemleri üzerinde çalışanların bu sistemleri kullanabilmesi için gerekli analizler yapılacak ve temel ilkeleri koruyacak önlemler alınacak. Otomatik karar verme mekanizması kullanılıyorsa, çalışanların bu mekanizmalara erişim imkanı ve önemli kararlar için yazılı açıklama alma hakkı sağlanacak. Ayrıca, ödemelerin yapılmaması durumunda sözleşmelerin feshi imkanı da düzenlenecek. Otomatik karar verme süreçlerine emek örgütlenmesinin katılımı için uygun yollar aranacak.